Een stichting mag winst maken. Dat is geen probleem en ook niet in strijd met de rechtsvorm. Het draait om wat er daarna met die winst gebeurt. De opbrengst moet altijd terugvloeien naar het doel van de stichting en mag nooit worden uitgekeerd aan oprichters, bestuurders of andere betrokkenen.
Wat winst maken betekent voor een stichting
Een stichting heeft geen aandeelhouders en geen winstoogmerk, maar dat betekent niet dat inkomsten en uitgaven altijd in evenwicht moeten zijn. Wanneer aan het einde van een boekjaar meer binnenkomt dan er uitgaat, is er sprake van een positief resultaat. Dat resultaat heet binnen een stichting doorgaans een exploitatieoverschot, maar in de kern is het gewoon winst.
Wat telt, is de bestemming van dat overschot. Zolang het geld wordt ingezet voor de doelstelling zoals die in de statuten staat beschreven, handelt de stichting correct. Zodra het overschot op een andere manier verdwijnt, naar personen of naar activiteiten buiten de statutaire missie, is er een juridisch en fiscaal probleem.
Commerciële activiteiten naast een ideëel doel
Veel stichtingen financieren hun activiteiten niet alleen via subsidies of donaties, maar ook via commerciële nevenactiviteiten. Denk aan een zorgstichting die ruimtes verhuurt, een culturele stichting die kaartjes verkoopt of een stichting die consultancydiensten aanbiedt. Al deze vormen zijn toegestaan, mits de opbrengst aantoonbaar terugvloeit naar het doel.
De verhouding tussen ideële en commerciële activiteiten is daarbij relevant. Wanneer het commerciële deel zo groot wordt dat de doelstelling eigenlijk bijzaak is, kan de Belastingdienst of een rechter oordelen dat de stichting in feite als een gewone onderneming opereert. De statutaire omschrijving van het doel speelt dan een centrale rol.
Enkele veelgebruikte vormen van inkomstengeneratie binnen stichtingen:
- Dienstverlening of cursussen die direct verband houden met de missie
- Verhuur van materialen, ruimtes of intellectueel eigendom
- Verkoop van producten die de doelstelling ondersteunen
- Opdrachten of subsidies van overheden en fondsen
- Giften en donaties van particulieren of bedrijven
Vennootschapsbelasting en de stichting
Een stichting is niet automatisch vrijgesteld van vennootschapsbelasting. De vrijstelling geldt alleen wanneer de stichting geen onderneming drijft in de zin van de wet. Zodra structureel winst wordt gemaakt met activiteiten waarmee wordt geconcurreerd met commerciële partijen, is vennootschapsbelasting verschuldigd over het belastbare bedrag boven € 15.000 per jaar.
De Belastingdienst kijkt naar twee criteria: deelname aan het economisch verkeer en het structureel behalen van overschotten. Worden beide vakjes aangevinkt, dan geldt de stichting als belastingplichtig. Het tarief is 19% over de eerste € 200.000 winst en 25,8% over het meerdere, gelijk aan andere rechtspersonen.
Bij Zakenredactie zien we dat stichtingen dit punt regelmatig onderschatten. Een goede administratie die het onderscheid maakt tussen ideële en commerciële activiteiten is geen luxe, maar een noodzakelijk fundament om discussies met de fiscus te voorkomen.
Reserves opbouwen is toegestaan
Een stichting hoeft winst niet direct uit te geven. Reserves opbouwen is toegestaan en in veel gevallen zelfs verstandig. De voorwaarde is dat de stichting kan aantonen dat het geld een bestemming heeft binnen de statutaire doelstelling.
Vastgoedfondsen, meerjarige projecten of grote aanschaffingen zijn goede redenen om een buffer op te bouwen. In de jaarrekening hoort dan een toelichting te staan die de reservering verklaart. Zonder onderbouwing kan de Belastingdienst of het ANBI-loket oordelen dat er sprake is van oppotting, wat gevolgen heeft voor de fiscale status.
Praktische richtlijnen voor een verdedigbare reserve:
- Beschrijf in de bestuursnotulen waarvoor de reserve bestemd is
- Koppel de hoogte van de reserve aan een concreet toekomstig doel of project
- Bouw niet meer reserves op dan redelijkerwijs nodig is voor de continuïteit
- Vermeld de bestemming in de jaarrekening met een realistische tijdshorizon
Beloning van bestuurders en medewerkers
Winst mag niet worden uitgekeerd, maar dat betekent niet dat iedereen die voor een stichting werkt gratis werkt. Een werknemer in loondienst ontvangt gewoon salaris. Ook een bestuurder kan betaald worden, mits dat in de statuten of het huishoudelijk reglement is geregeld en de beloning in verhouding staat tot de functie.
De ANBI-status, die stichtingen recht geeft op belastingvoordelen voor giften, stelt aanvullende eisen. Bestuurders van een ANBI mogen geen hogere beloning ontvangen dan een kostenvergoeding of een vacatiegeld dat niet in verhouding is tot normale arbeidsmarkttarieven. Een directeur-bestuurder in loondienst valt hier formeel buiten, maar de beloning moet marktconform en transparant zijn.
Bij Zakenredactie adviseren we om de beloningsstructuur altijd in de statuten of een apart beloningsbeleid vast te leggen. Dat voorkomt discussies binnen het bestuur én met externe toezichthouders.
Winst verdelen via een dochterstructuur
Grotere stichtingen werken soms met een BV als commerciële arm. De stichting is dan enig aandeelhouder van de BV en ontvangt dividend. Dat dividend vloeit vervolgens als inkomst naar de stichting en wordt ingezet voor het doel. Deze constructie is juridisch toegestaan en fiscaal efficiënt wanneer de commerciële activiteiten substantieel zijn.
De stichting-BV-structuur vraagt wel om een heldere scheiding van administraties en besturen. Verstrengeling van rollen of geldstromen leidt tot risico’s op het gebied van belasting, aansprakelijkheid en reputatie. Een notaris en een accountant zijn bij het opzetten van zo’n structuur onmisbaar.
Een aandachtspunt is de deelnemingsvrijstelling. Wanneer de stichting belastingplichtig is voor de vennootschapsbelasting, kan het dividend dat zij ontvangt van haar BV onder de deelnemingsvrijstelling vallen, waardoor het onbelast binnenkomt. Of dat van toepassing is, hangt af van de specifieke situatie en vereist een fiscalist die de structuur beoordeelt.
ANBI-status en winstgeneratie
Een ANBI, een algemeen nut beogende instelling, mag ook winst maken. De Belastingdienst trekt de status niet in zodra een stichting positieve resultaten boekt. De kern van de ANBI-toets is dat minstens 90% van de activiteiten gericht is op het algemeen belang en dat de winst volledig aan dat belang ten goede komt.
De ANBI-status levert concrete voordelen op: giften aan een ANBI zijn aftrekbaar voor de inkomstenbelasting of vennootschapsbelasting van de gever, en de stichting zelf betaalt geen erfbelasting of schenkbelasting over ontvangen erfenissen en schenkingen. Zakenredactie benadrukt dat het verlies van de ANBI-status grote financiële gevolgen heeft, zeker voor stichtingen die structureel afhankelijk zijn van giften.
Om de ANBI-status te behouden bij winstgevende activiteiten zijn de volgende punten doorslaggevend:
- De commerciële activiteiten dienen het ideële doel en zijn daar ondergeschikt aan
- De financiële administratie maakt het onderscheid transparant inzichtelijk
- De jaarrekening en het beleidsplan zijn openbaar en actueel
- Er is geen privébaat voor oprichters, bestuurders of hun directe omgeving
