Een solvabiliteit van 40 tot 60% geldt voor de meeste sectoren als gezond. Zit je structureel hoger, dan lijkt dat veilig, maar in de praktijk betaal je daar een prijs voor. Overtollig eigen vermogen dat niet rendeert, drukt je rendement op het geïnvesteerde kapitaal omlaag en mist zijn doel volledig.
Wat een te hoge solvabiliteit in de praktijk betekent
Solvabiliteit geeft aan welk deel van je totale vermogen uit eigen vermogen bestaat. Een bedrijf met € 800.000 aan eigen vermogen en € 200.000 aan vreemd vermogen heeft een solvabiliteit van 80%. Dat klinkt solide, maar het vertelt ook dat bijna alle financiering uit duur, niet-aftrekbaar eigen kapitaal bestaat.
Eigen vermogen heeft een impliciete kostprijs. Aandeelhouders verwachten rendement, en dat rendement moet je verdienen. Lukt dat niet omdat het vermogen niet actief wordt ingezet, dan daalt het rendement op eigen vermogen structureel. Voor veel bedrijven is een ROE onder de 8% een signaal dat de vermogensstructuur niet klopt.
De kern van het probleem is niet dat het bedrijf te sterk is, maar dat het kapitaal te weinig werkt.
De belastingnadelen van overmatig eigen vermogen
Vreemd vermogen heeft een fiscaal voordeel dat eigen vermogen mist: rente op zakelijke leningen is in veel gevallen aftrekbaar van de winst. Dat verlaagt de belastbare grondslag en daarmee de effectieve belastingdruk. Wie vrijwel uitsluitend met eigen vermogen financiert, geeft dat voordeel volledig op.
Stel dat je een investering van € 500.000 volledig uit eigen vermogen financiert in plaats van voor de helft met een lening tegen 5% rente. De jaarlijkse rente van € 12.500 was aftrekbaar geweest. Bij een vennootschapsbelastingtarief van 19% scheelt dat ruim € 2.300 per jaar aan belasting, elk jaar opnieuw.
Dit effect stapelt zich op over de jaren. Bij Zakenredactie zien we dat bedrijven dit voordeel onderschatten omdat ze renteverplichtingen als last zien, terwijl het fiscaal gezien juist een instrument is om de vermogenskosten te drukken.
Rendement op eigen vermogen daalt bij een te hoge solvabiliteit
Financiële hefboomwerking is een van de meest onderbenutte mechanismen bij bedrijven met een conservatieve balans. Door een deel van de investering met goedkoop vreemd vermogen te financieren, haal je met hetzelfde eigen vermogen een hoger rendement.
Een rekenvoorbeeld maakt dit concreet. Stel je investeert € 1.000.000 en behaalt een bedrijfsresultaat van € 80.000. Dat is een rendement van 8% op het totale vermogen. Financier je € 400.000 met een lening tegen 5%, dan betaal je € 20.000 rente. De resterende € 60.000 rendement valt toe aan de € 600.000 aan eigen vermogen, wat neerkomt op 10% rendement op eigen vermogen. Dezelfde investering, beter resultaat voor de eigenaar.
Dit principe werkt uiteraard alleen als het bedrijfsrendement hoger ligt dan de rentekosten. Is dat het geval, dan is een hoge solvabiliteit financieel onverstandig.
Stilstaand kapitaal als gemiste kans
Bedrijven met een te hoge solvabiliteit houden vaak ook hoge liquiditeitsreserves aan die nauwelijks renderen. Geld dat op een zakelijke rekening staat tegen 0,5% rente terwijl de inflatie 3% bedraagt, verliest elk jaar aan koopkracht. Dat is een stille kostenpost die niet op de verlies- en winstrekening verschijnt, maar wel degelijk een effect heeft op de werkelijke vermogenspositie.
Alternatieven voor stilstaand kapitaal zijn er genoeg:
- Herinvesteren in productiecapaciteit of technologie
- Uitkeren als dividend of aandeleninkoop
- Aflossen van duurder vreemd vermogen elders in de groep
- Overnames of strategische participaties financieren
- Spaardeposito’s of kortlopende obligaties voor tijdelijk overtollige middelen
Geen van deze opties is per definitie beter dan de andere. De keuze hangt af van de groeifase, de belastingpositie en de strategie. Maar niets doen is zelden de slimste optie.
Hoe externe partijen een te hoge solvabiliteit beoordelen
Investeerders en potentiële overnamekandidaten kijken kritisch naar een balans met extreem hoog eigen vermogen. Voor hen is het een signaal dat het management geen aantrekkelijke investeringsmogelijkheden ziet, of er niet actief naar zoekt. Dat kan de waardering van het bedrijf negatief beïnvloeden.
Banken redeneren anders. Zij waarderen een hoge solvabiliteit als zekerheid, maar te hoog kan ook bij hen vragen oproepen. Een bedrijf dat nooit gebruik heeft gemaakt van externe financiering heeft geen trackrecord opgebouwd. Vraag je op een later moment om een grote kredietfaciliteit, dan ontbreekt de financieringshistorie die banken graag zien.
Bij Zakenredactie merken we dat groeibedrijven hier tegenaan lopen: ze hebben jarenlang conservatief gefinancierd, en moeten vervolgens alsnog bewijs leveren van kredietwaardigheid terwijl de balans er prima uitziet.
Wanneer een hoge solvabiliteit wél verdedigbaar is
Er zijn situaties waarin een hogere solvabiliteit bewust de juiste keuze is. Bedrijven in sterk cyclische sectoren, zoals bouw of transport, houden extra eigen vermogen aan om dalperiodes op te vangen zonder direct in liquiditeitsproblemen te komen. Ook bij een nakende grote investering of overname is het logisch om tijdelijk meer vermogen op de balans te houden.
Familiebedrijven kiezen soms bewust voor onafhankelijkheid boven rendement. De afweging is dan niet puur financieel maar ook strategisch en persoonlijk. Dat is een legitieme keuze, zolang die bewust wordt gemaakt en niet uit gemakzucht of angst voor schulden voortkomt.
De vraag is dus niet of een hoge solvabiliteit altijd fout is, maar of die past bij de fase en strategie van het bedrijf. Is het antwoord nee, dan is bijsturen verstandig.
Stappen om je vermogensstructuur te optimaliseren
Optimaliseren begint met inzicht in de werkelijke vermogenskosten en het rendement dat je behaalt. Pas daarna heeft het zin om te schuiven in de financieringsmix. Doorloop deze stappen in volgorde:
- Bereken je huidige solvabiliteit en vergelijk die met het sectorgemiddelde in jouw branche.
- Bepaal het rendement op eigen vermogen van de afgelopen drie jaar en zet dat af tegen je vermogenskostprijs.
- Breng in kaart welk deel van het eigen vermogen niet actief wordt ingezet in de bedrijfsvoering.
- Overleg met een fiscalist over de belastingeffecten van een gedeeltelijke herfinanciering met vreemd vermogen.
- Stel een doelsolvabiliteit vast die past bij je risicoprofiel en groeistrategie, en stuur daar actief op.
Dit is geen eenmalige exercitie. De optimale vermogensstructuur verandert mee met de groei, de marktrente en de strategie. Eens per jaar de balans kritisch tegen het licht houden is een minimum.
