Afschrijving is het proces waarbij je de kosten van een bedrijfsmiddel spreidt over de jaren dat je het gebruikt. Je boekt de aanschafprijs dus niet in één keer als uitgave, maar verdeelt die over de verwachte levensduur. Dat geeft een reëler beeld van je werkelijke kosten per jaar.
Wat is afschrijving precies
Wanneer je een bedrijfsmiddel aanschaft, neemt de waarde ervan in de loop der tijd af door gebruik, slijtage of technische veroudering. Afschrijving drukt die waardedaling uit in een jaarlijkse kostenpost op je winst-en-verliesrekening. Zo komen je kosten overeen met de periode waarin je daadwerkelijk profijt hebt van het middel.
Afschrijven doe je op zogeheten vaste activa: bezittingen die langer dan een jaar meegaan en een waarde boven de € 450 exclusief btw hebben. Denk aan machines, computers, bedrijfsauto’s, inventaris of een bedrijfspand. Voorraden, grond en vlottende activa schrijf je niet af.
De formule voor lineaire afschrijving
Lineaire afschrijving is de meest gebruikte methode en werkt met een vast bedrag per jaar gedurende de hele gebruiksduur. De basisformule ziet er zo uit:
Jaarlijkse afschrijving = (Aanschafwaarde − Restwaarde) ÷ Gebruiksduur in jaren
Stel: je koopt een machine voor € 24.000. De verwachte gebruiksduur is zes jaar en de restwaarde aan het einde is € 3.000. Dan is de jaarlijkse afschrijving (€ 24.000 − € 3.000) ÷ 6 = € 3.500 per jaar. Na zes jaar staat de machine op de balans voor € 3.000, de restwaarde.
Wat is de restwaarde
De restwaarde is de geschatte opbrengst die je verwacht te ontvangen als je het bedrijfsmiddel aan het einde van zijn gebruiksduur verkoopt of inruilt. Bij veel kantoorapparatuur is die waarde nul, bij een bedrijfsauto of machine is dat vaak een concreet bedrag. Schat je de restwaarde te laag in, dan schrijf je te veel af en betaal je minder belasting dan je zou moeten. Wees daarom realistisch en baseer je schatting op ervaringen met vergelijkbare middelen of gangbare marktprijzen.
Degressieve afschrijving als alternatief
Bij degressieve afschrijving schrijf je in de eerste jaren meer af dan in de latere jaren. Je past elk jaar een vast percentage toe op de boekwaarde van dat moment, niet op de oorspronkelijke aanschafwaarde. Daardoor daalt het afschrijvingsbedrag elk jaar automatisch.
Een voorbeeld: je koopt apparatuur voor € 10.000 en schrijft 30% per jaar af op de boekwaarde. Het eerste jaar is dat € 3.000, het tweede jaar 30% van € 7.000 = € 2.100, het derde jaar 30% van € 4.900 = € 1.470, enzovoort. Deze methode sluit aan bij bedrijfsmiddelen die snel in waarde dalen, zoals elektronica of voertuigen.
Fiscaal geldt echter een maximum: je mag nooit meer dan 20% van de aanschafwaarde per jaar afschrijven, ongeacht welke methode je gebruikt. Degressief afschrijven is daardoor fiscaal minder aantrekkelijk dan het op papier lijkt.
Fiscale regels rondom afschrijving
De Belastingdienst stelt duidelijke grenzen aan hoe snel je mag afschrijven. De maximale jaarlijkse afschrijving bedraagt 20% van de aanschafwaarde, wat betekent dat je minimaal vijf jaar doet over een bedrijfsmiddel. Voor bedrijfspanden gelden aanvullende beperkingen: je mag een pand alleen afschrijven tot de zogenoemde bodemwaarde, die grofweg overeenkomt met de WOZ-waarde.
Bedrijfsmiddelen met een aanschafwaarde tot € 450 exclusief btw mag je direct en volledig ten laste van de winst brengen. Je hoeft die dus niet meerjarig af te schrijven. Schaf je meerdere kleine middelen aan die samen één geheel vormen, dan telt de Belastingdienst de bedragen mogelijk bij elkaar op.
Bij Zakenredactie zien we regelmatig dat ondernemers de ingangsdatum van afschrijving verkeerd bepalen. De afschrijving start op het moment dat het bedrijfsmiddel in gebruik wordt genomen, niet op de datum van aankoop of levering. Heb je in november een machine gekocht maar pas in januari in gebruik genomen, dan begint de afschrijving pas in januari.
Stap voor stap afschrijving berekenen
De berekening is in een paar stappen te doorlopen. Zorg dat je alle gegevens bij de hand hebt voordat je begint.
- Bepaal de aanschafwaarde: de aankoopprijs exclusief btw, inclusief bijkomende kosten zoals transport en installatie.
- Stel de restwaarde vast: wat verwacht je te ontvangen bij verkoop of sloop aan het einde van de gebruiksduur.
- Kies de gebruiksduur: baseer dit op technische levensduur, ervaringen in je branche of richtlijnen van de Belastingdienst.
- Kies de afschrijvingsmethode: lineair voor een gelijkmatige last, degressief als het middel snel in waarde daalt.
- Bereken het jaarlijkse bedrag: bij lineair gebruik je (aanschafwaarde − restwaarde) ÷ gebruiksduur.
- Leg dit vast in je activaregister en boek het bedrag elk boekjaar als afschrijvingskosten.
Bijhouden in een activaregister
Een activaregister is een overzicht van alle bedrijfsmiddelen die je afschrijft. Per bedrijfsmiddel noteer je de aanschafdatum, aanschafwaarde, restwaarde, gebruiksduur, afschrijvingsmethode en de boekwaarde aan het einde van elk jaar. Dit register vormt de basis voor je jaarrekening en belastingaangifte.
Veel boekhoudpakketten bouwen dit register automatisch op als je een activum invoert. Toch is het verstandig om het register jaarlijks handmatig te controleren. Bedrijfsmiddelen die je tussentijds verkoopt of afvoert, moeten direct uit het register worden verwijderd. Doe je dat niet, dan blijf je ten onrechte afschrijven en klopt je balans niet meer.
Bij Zakenredactie adviseren we om het activaregister elk kwartaal te vergelijken met de fysieke situatie op de werkvloer. Zo ontdek je op tijd of er middelen missen, buiten gebruik zijn gesteld of zijn vervangen zonder dat dit administratief is verwerkt.
Tussentijdse verkoop of vervanging
Verkoop je een bedrijfsmiddel voordat het volledig is afgeschreven, dan boek je een boekwinst of boekverlies. De boekwaarde op het moment van verkoop vergelijk je met de verkoopprijs. Is de verkoopprijs hoger, dan heb je een boekwinst die belast is. Is die lager, dan is er een boekverlies dat je ten laste van de winst mag brengen.
In het jaar van verkoop schrijf je nog af naar rato van het aantal maanden dat het middel in gebruik was. Heb je een machine op 1 april verkocht, dan schrijf je in dat jaar drie maanden af. Het resterende bedrag verwerk je als boekresultaat. Stem dit altijd af met je boekhouder, want de fiscale verwerking verschilt per situatie.
